Εκτύπωση αυτής της σελίδας

Ακράτεια ούρων

Τί είναι; Η απώλεια ούρων και διαβροχή χωρίς τη θέλησή μας σε τόπο και χρόνο μη επιθυμητό. Οι γυναίκες προσβάλλονται πολύ συχνότερα από ότι οι άνδρες. Πώς εκδηλώνεται; Όταν η απώλεια ούρων εκδηλώνεται μετά από σήκωμα βάρους, βήχα, γέλιο, χορό λέγεται ακράτεια από προσπάθεια (stress incontinence) και είναι η συχνότερη μορφή ακράτειας. Όταν η ακράτεια εκδηλώνεται μετά από αιφνίδιο, ισχυρό και μη αναστελλόμενο αίσθημα ούρησης λέγεται ακράτεια από έπειξη (urge incontinence) και μπορεί να συνυπάρχει με ακράτεια από προσπάθεια (μικτή ακράτεια). Συνεχής απώλεια ούρων χωρίς καμία εγκράτεια λέγεται ολική ακράτεια και συνήθως εμφανίζεται σε άνδρες μετά από επεμβάσεις στον προστάτη (post-prostatectomy incontinence). Σε άνδρες με παραμελημένη υπερπλασία του προστάτη μπορεί να εμφανιστεί σταγονοειδής απώλεια ούρων χωρίς συσχέτιση με την προσπάθεια. Αυτή η μορφή ονομάζεται ακράτεια από υπερπλήρωση της κύστης (overflow incontinence). Σε σπάνιες περιπτώσεις μπορεί η απώλεια ούρων και η διαβροχή του ατόμου να γίνεται από άλλα όργανα που έχουν αναπτύξει παθολογική επικοινωνία με το ουροποιητικό σύστημα (π.χ. κυστεοκολπικό συρίγγιο μετά από υστερεκτομή). Πού οφείλεται; Η ακράτεια από προσπάθεια οφείλεται σε δυσλειτουργία του σφιγκτηριακού μηχανισμού εξαιτίας απώλειας της ανατομικής υποστήριξης της ουρήθρας που οδηγεί σε υπερκινητικότητα αυτής. Η χαλάρωση των συνδέσμων που συγκρατούν τα πυελικά όργανα λόγω της ηλικίας είναι η κυριότερη αιτία. Η ακράτεια από έπειξη δεν είναι γνωστό που οφείλεται (ιδιοπαθής) με εξαίρεση τις περιπτώσεις εκείνες όπου υπάρχει νευρολογικό υπόστρωμα (αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια, πολλαπλή σκλήρυνση κ.α.). Η ολική ακράτεια συνήθως προκαλείται από κάκωση του σφιγκτήρα της ουρήθρας μετά από ριζική προστατεκτομή ή και απλή ή διουρηθρική προστατεκτομή. Η ακράτεια από υπερπλήρωση αποτελεί σοβαρή επιπλοκή της παραμελημένης συνήθως καλοήθους υπερπλασίας του προστάτη και της χρόνιας κατακράτησης των ούρων. Πώς γίνεται η διάγνωση; Η διάγνωση της ακράτειας από προσπάθεια γίνεται σχετικά εύκολα από το ιστορικό της ασθενούς και την κλινική εξέταση, όπου ο ουρολόγος μπορεί να παρατηρήσει την απώλεια των ούρων κατά την αλλαγή θέσης ή το βήχα και να κατανοήσει τη βαρύτητα του προβλήματος. Η εκτέλεση ουροδυναμικού ελέγχου δεν είναι απαραίτητη, παρά μόνο σε εκείνες τις περιπτώσεις όπου αποφασίζεται χερουργική επέμβαση για την αντιμετώπιση του προβλήματος. Λεπτομέρειες για τον ουροδυναμικό έλεγχο παρέχονται στο άρθρο “Σύγχρονες τεχνικές διάγνωσης και θεραπείας”. Η ακράτεια από έπειξη διαγιγνώσκεται με τη βοήθεια του ιστορικού του ασθενή, ενός γραπτού ημερολογίου καταγραφής των ουρήσεων (διάγραμμα ούρησης), αλλά και την εκτέλεση ουροδυναμικού ελέγχου. Το ίδιο ισχύει και για τη μικτή ακράτεια. Η ολική ακράτεια διαπιστώνεται από το ιστορικό του ασθενή και την πλήρη αδυναμία συγκράτησης των ούρων. Ο ουροδυναμικός έλεγχος είναι απαραίτητος πριν από οποιαδήποτε προγραμματιζόμενη χειρουργική επέμβαση για την αντιμετώπιση του προβλήματος. Η ακράτεια από υπερπλήρωση διαφέρει, διότι το ιστορικό του ασθενή μπορεί να παραπλανήσει τον ιατρό. Σημαντικός είναι ο έλεγχος του υπολείμματος των ούρων μετά την ούρηση, όπου βλέπουμε την παραμονή πολύ μεγάλης ποσότητας (χρόνια επίσχεση των ούρων) αλλά και διάτασης του ανώτερου ουροποιητικού συστήματος λόγω αύξησης της υδροστατικής πίεσης των ούρων (υδρονέφρωση, απφρακτική ουροπάθεια). Πώς θεραπεύεται; Η ακράτεια ούρων από προσπάθεια μπορεί σήμερα να αντιμετωπιστεί με επιτυχία. Όταν είναι ελαφρά ή ήπια συνήθως συμβουλεύουμε φυσιοθεραπεία, με σκοπό την ενδυνάμωση του πυελικού εδάφους, αλλαγή των συνηθειών ούρησης και ενίοτε χορηγούμε φαρμακευτική αγωγή (δουλοξετίνη). Όταν η ακράτεια είναι μέτρια ή σοβαρή ενδείκνυται η κολπική τοποθέτηση μιας ταινίας ελεύθερης τάσης (διακολπική ή διαθυροειδική). Η ταινία ανασηκώνει ελαφρά τη μεσότητα τη ουρήθρας κι έτσι βελτιώνει την υποστήριξή της. Η επέμβαση είναι απλή με νοσηλεία μιας ημέρας και τα ποσοστά επιτυχία της ξεπερνούν το 90%. Έχει ελάχιστες επιπλοκές όπως η διεγχειρητική αμορραγία, η εμφάνιση ακράτειας από έπειξη, η δάβρωση του κόλπου και της ουρήθρας. Σε πιο περίπλοκες περιπτώσεις ή εκεί όπου οι ταινίες δε λύνουν το πρόβλημα μπορεί να επιλεγεί μια ανοικτή ή λαπαροσκοπική επέμβαση ανάρτησης της ουρήθρας ή του αυχένα της κύστης (επέμβαση Burch, ιεροκολποπηξία κ.α.). Η ακράτεια από έπειξη μπορεί να θεραπευτεί με τη βοήθεια φαρμακευτικών ουσιών που καλούνται αντιχολινεργικά. Υπάρχουν αρκετές νέες ουσίες (σολιφενακίνη, φεσοτεροδίνη κ.α.) αλλά και παλαιότερες (τολτεροδίνη, οξυβουτινίνη) σε μορφή δισκίων ή διαδερμικών επιθεμάτων που μπορούν να αντιμετωπίσουν την πάθηση με υψηλά ποσοστά επιτυχίας. Δυστυχώς σε κάποιο ποσοστό προκαλούν ξηροστομία και δυσκοιλιότητα δυσκολεύοντας τη συμμόρφωση των ασθενών. Σε δύσκολες ή ανθεκτικές περιπτώσεις μπορεί επιλεκτικά να γίνει ενδοκυστική έγχυση αλαντικής τοξίνης (Botox) με τοπική αναισθησία. Η μέθοδος έχει καλά αποτελέσματα αλλά: α) μπορεί μετεγχειρητικά να υπάρξει αδυναμία ούρησης και μία περίοδος αυτοκαθετηριασμών, β) χρειάζεται επανάληψη της έγχυσης μετά 6 μήνες περίπου. Η ανδρική ολική ακράτεια μετά προστατεκτομή αντιμετωπίζεται δυσκολότερα. Ο χρυσός κανόνας είναι η τοποθέτηση τεχνητού σφιγκτήρα της ουρήθρας, όπου ο έλεγχος της ούρησης γίνεται μηχανικά. Σε κάπως ηπιότερες ακράτεις έχουν δοκιμαστεί ουρηθρικές εγχύσεις ογκωτικών παραγόντων (Teflon, Macroplastique κ.α.), η χρήση υποστηρικτικών μπαλονιών (Proact) καθώς και συσκευές ανάρτησης της ουρήθρας με ρυθμιζόμενη τάση (Remeex). Τα αποτελέσματα είναι μέτρια. Η ακράτεια από υπερπλήρωση αποτελεί ένδειξη προστατεκτομής εφόσον ο ασθενής δύναται να χειρουργηθεί, αφού μεσολαβήσει καθετηριασμός της κύστης μέχρι να υποχωρήσει η συνυπάρχουσα υδρονέφρωση. Αν ο ασθενής είναι σε βαρειά κατάσταση τοποθετείται μόνιμος ουροκαθετήρας.

Τελευταία άρθρα από τον/την Dr. Ιωάννης Α. Ζούμπος, MD, PhD, FEBU. Χειρουργός Ουρολόγος Ανδρολόγος Θεσσαλονίκη